Amora • Het Zuidelijk Toneel

Ga iets doen met je nacht
Een groep soldaten komt eindelijk thuis met verlof.

In een kleine hechte gemeenschap kijken de achtergebleven vrouwen reikhalzend uit naar de terugkeer van hun zoons en dierbaren. Tijd voor feest en liefde!
Maar het noodlot heeft toegeslagen. Verdriet verdringt vreugde. Iemand uit hun midden is omgekomen. Het is Leander, de zoon van generaal Hektor, vriend en kamerdaad van Fabio en Corvus. Hektor zoekt troost en intimiteit bij zijn vrouw. Maar Iona is onbereikbaar in haar verdriet. Deze eerste periode van groot verlies zorgt ervoor dat persoonlijk en militair belang elkaar in de weg staat.  De dood van Leander zet de relaties in de gemeenschap onder druk.

Een groep oude vrouwen ziet dit alles gelaten aan. Ze weten wat oorlog met mensen doet, ze hebben alles al eens eerder meegemaakt. Met hun levenservaring en met scherpe, losse tong voorzien ze de gebeurtenissen van de nodige kanttekeningen.
Amora is een groots klassiek drama en tegelijk een modern menselijk relaas over de ontstellende impact die het verlies van een mensenleven heeft op afzonderlijke individuen en een kleine gemeenschap. Is het nog mogelijk om in gezamenlijkheid te rouwen, woedend te zijn of te feesten? Toneelschrijver Peer Wittenbols schetst op meeslepende en heftige wijze -maar ook met oog voor het komische van ons menselijk gedrag - de achtenveertig slapeloze uren die deze gemeenschap meemaakt. Het Zuidelijk Toneel presenteert deze nieuwste Wittenbols en nodigde Rob Ligthert uit voor de regie. In elke stad  die Theaterfestival Hartstocht aandoet, speelt Amora in de buitenlucht, vlakbij het theater terwijl de zon langzaam ondergaat. Hartstochtelijk theater in de boezem van de stad.

Amora is een voorstelling in de openlucht.

tekst Peer Wittenbols regie Rob Ligthert spel Justus van Dillen, Astrid van Eck, Nanette Edens, Paul R. Kooij, Raymonde de Kuyper, Mark Kraan, Saar Vandenberghe toneelbeeld Sanne Danz kostuumontwerp Marike Kamphuis lichtontwerp Matthijs van Meeuwen techniek Bob Wenstedt dramaturgie Martine Manten kostuums Jolanda van de Ven regieassistent Saartje Hoogland foto's Phile Deprez

De onmogelijkheid van collectieve rouw ★★★★

Soms wordt een voorstelling onverwacht actueel. Terwijl half Nederland zich stort op het rs van de nabestaanden van de slachtoffers van de vliegtuigramp in Libië, ging op Hemelvaartsdag tijdens Festival Hartstocht van Het Zuidelijk Toneel de buitenvoorstelling Amora in première.

Deze nieuwe toneeltekst van Peer Wittenbols, geregisseerd door zijn vaste kompaan Rob Ligthert – het duo is er na twee jaar gelukkig weer – legt haarfijn de vinger op de complexiteit van verdriet. Collectieve rouw is onmogelijk, is de conclusie na twee uur ijzersterk theater in de open lucht.
Iedereen, man, vrouw, moeder of vriend, heeft zijn eigen onvoorspelbare reactie op de plotselinge dood van een dierbare. Bovendien: het leed moet ingepast in het dagelijks leven. Hoe graag we ook meelevend willen zijn en denken te anticiperen op andermans gevoelens, rouw kunnen we slechts met terugwerkende kracht bevatten.
‘Ik begrijp het… bijna’, zegt generaal Hektor aan het slot, wanneer hij naast zijn vrouw Iona de afscheidsbrief leest van hun aan het front gesneuvelde zoon Leander. Het is een liefdevolle opmerking na veel harde als ook hilarische dialogen vol onbegrip, teleurstelling, troost, verbittering en, niet te vergeten, erotiek.

Wittenbols brengt in Amora allerlei uitersten knap samen: passie, verlangen en hereniging met cynisme, rouw en afscheid. Een hechte gemeenschap wacht zinderend op de thuiskomst van uitgezonden soldaten.
Dan blijkt nota bene de zoon van de generaal dodelijk toegetakeld. Moeder Iona – in één nacht grijs geworden – zoekt verdwaasd naar houvast. Vader Hektor zwalkt tussen protocol, schaamte en mannelijkheid. Een koor van weduwen beklaagt de dode en hun dorre bestaan, maar wakkert ook onderhuidse lusten aan. Hoertje Orsa weet wat een oorlog met mannen doet. En verloofde Stella wacht haar Fabio smachtend op met een megaballon met haar foto, terwijl haar vriend ginds haar gezicht vergat.

Op een groot vierkant van grind, als een militaire begraafplaats, rolt deze burleske tragedie van dorpse scènes op karren, naar intiem onbegrip tussen geliefden en tot slot een protocollaire speech op een podium. Nergens is de situatie realistisch – eerder hilarisch, gul en vet – en toch grijpt die naar de strot.
Oorlogstrauma’s, moederliefde, hartstocht, verdriet, dat alles komt aan bod in het mooie spel van de onderkoelde Iona van Raymonde de Kuyper, de vertwijfelde Hektor van Paul R. Kooij, het bejaarde lijk van Nanette Edens, de wulpse deerne van Saar Vandenberghe, de jonge veteraan Fabio van Justus van Dillen en de ervaren hoer van Astrid van Eck.

Annette Embrechts

De Volkskrant

Amora: over liefde en rouwen

Eens in de zoveel tijd verschijnt er weer zo'n onheilstijding in de krant: 'Nederlandse militairen gesneuveld in Oeroezgan'. Afschuwelijk voor de direct betrokkenen, maar voor de meeste mensen blijft het bij een feitelijk nieuwsbericht. Toneelschrijver Peer Wittenbols hakt die kille afstand genadeloos weg in zijn nieuwste stuk Amora, dat hij speciaal voor festival HartsTocht van Het Zuidelijk Toneel schreef.
Het stuk roept sterke herinneringen op aan de berichtgeving rondom de commandant der strijdkrachten generaal Peter van Uhm, die op 18 april 2008 zijn eigen zoon Dennis verloor aan het front. Ook in Amora  verliest generaal Hektor (Paul R. Kooij) zijn zoon Leander op het slagveld. In zijn rouwen moet hij de juiste balans zien te vinden tussen zijn officiële functie en het vaderschap. Wat weegt zwaarder? Ondertussen zoekt hij troost bij zijn vrouw Iona (Raymonde de Kuyper), maar die worstelt met haar eigen verdriet. Het gebeurt vaker dat er in zo'n situatie verwijdering ontstaat tussen een echtpaar. Wittenbols verwoordt dat onbegrip krachtig met een verwijt afkomstig van de generaal aan het adres van zijn vrouw: 'wezenlijk verdriet slaat naar de darmen, niet naar de tong'. Fabio (Justus van Dillen), de beste vriend van Leander, kampt tegelijkertijd met een posttraumatische stressstoornis, wat zijn weerslag heeft op de prille relatie met zijn vriendin (Saar Vandenberghe).
De openluchtvoorstelling Amora heeft iets weg van een eigentijdse Griekse tragedie over oorlog, afscheid en de dood. Deze twintigste productie van het vaste duo regisseur Rob Ligthert en Peer Wittenbols is echter niet slechts kommer en kwel, maar gaat net zo goed over de liefde en het leven. De humor komt vooral tot uiting via het koor, een groepje oude roddelende, zwarte weduwen, dat - kennelijk kon Wittenbols nog geen afscheid nemen van het eerder door hem geschreven De Broekneus - zelfs een vunzige lofzang op het mannelijk geslacht smiespelt. Het clubje wordt aangevoerd door de meest ondeugende van allemaal ; een afschuwelijk oud geschminkte, maar dwars door die make-up heen voortreffelijk spelende Nanette Edens.
Allen de locatie in Eindhoven naast het Parktheater was op zijn zachtst gezegd wat ongelukkig gekozen. Door voorbijrijdende auto's en schreeuwende jeugd werd de aandacht nogal eens afgeleid van de teksten van Wittenbols die juist zo de moeite van het beluisteren waard zijn. Hopelijk zijn de de speelplekken in de overige steden die Amora aandoet, beter geselecteerd.

Esther Kleuver

De Telegraaf

'Amora' toont hoe oorlog uiteindelijk iedereen verandert

Leander, de zoon van generaal Hektor, is dood. Zijn lijk is onderweg naar huis. Het tragische nieuws - vooruitgesneld - verpest de vreugde over de terugkeer van de mannen. Het volk moet rouwen. Eerst huilen bidden, dan pas met elkaar naar bed. Zo begint Amora, een voorstelling over oorlog en verlies, en het effect ervan op een gemeenschap. De gedachten gaan meteen naar 18 april 2008, toen Peter van Uhm, net één dag in functie als Commandant der Strijdkrachten, zijn zoon in Afghanistan verloor. Diep bedroefd en ontroostbaar als vader, standvastig en vastberaden als generaal gaf Van Uhm, in uniform, de schoenen gepoetst, een persconferentie. Ziehier, het centrale conflict van 'Amora', het noodlot dat Hektor (Paul R. Kooij) treft. Actueel thema, vormgegeven als overtuigend klassiek drama, met een koor van weduwen dat roddelt, klaagt, joelt en commentaar geeft op de gebeurtenissen. Het kent de gevolgen van oorlog maar al te goed.
Iona (Raymonde de Kuyper), moeder van Leander, wil zo snel mogelijk haar dode zoon zien. Hektor weigert dat. Corvus, p.r.-manager in het leger, lekker glad en temend gespeeld door Michel Sluysmans, wil het conflict sussen. Hoe eerder de generaal en zijn vrouw publiekelijk reageren op de dood van hun zoon des te beter. "Het volk wil u zien vechten tegen uw tranen, en dat gevecht zien winnen", zo stoomt hij Hektor klaar voor de publieke ceremonie. En tegen Iona: "Uw man is vandaag nog generaal, morgen, deze tijd, kan hij weer vader zijn." Een interessante strijd, met een lijzige, cynische, boze Iona, wars van elk militair protocol, en Hektor die vergeefs om begrip en medeleven vraagt.
Een plot kun je navertellen maar - aiaiai - taalzieke, taaldronken zinnen niet. Schrijver Peer Wittenbols bezingt de gruwelen van de oorlog en de geneugten van de liefde in vieze, vette taal. Zo laat hij de tandeloze weduwen gerust 41 synoniemen opsommen voor 'pik' (onmisbaar instrument voor elke soldaat). Bestaande teksten ontsporen (bijvoorbeeld het 'Onze Vader'). Er zijn wiegeliedjes en rijmpjes, die de acteurs verleiden tot rijk, afwisselend spel. Favoriet: Stella (Saar Vandenberghe) die als een pseudonaïef kindmeisje in camouflagelingerie onder een jas uitdagend een te flauw rijmend liedje zingt voor haar soldaat. Dat Vlaams. Ook de buitenlocatie werkt bijzonder goed. Acteurs komen op, gaan af, en dolen nog wat rond in de donkere nacht, tussen de bomen van het park.
Amora stelt belangrijke vragen over hoe wij rouwen. En of dat publiek moet. En hoe dat dan moet. Maar meer nog toont Amora - losjes gebaseerd op Lysistrata van Aristofanes - hoe oorlog iedereen verandert, een gemeenschap ontwricht.

 

Irma Driessen

Trouw

Please reload

Bevangen door het verlies ★★★

Zeshonderd dagen vechten de soldaten aan een niet nader benoemd front in een gevaarlijk buitenland. De vrouwen wachten. Met de terugkeer komt ook het tragische nieuws binnen: zoon Leander van Generaal Hektor is omgekomen, zijn lichaam mishandeld. Moeder Iona raakt op verstikkende wijze bevangen door her verlies. "Hoe heet een moeder die haar kind verloor?" vraagt ze zich af. Een koor van zwart geklede vrouwen staat haar bij in rouwbetoon.
Toneelschrijver Peer Wittenbols schreef voor het festival Hartstocht van Het Zuidelijk Toneel het stuk Amora. Onder de bomen van het Stadswandelpark in Eindhoven krijgt dit stuk een sfeervolle setting. Fraai is de scène waarin het soldatenliefje Stella (Saar Vandenberghe) haar minnaar verwacht: Uit zijden doeken bouwt ze haar bed op. Een luchtballon met daarop haar gezicht zweeft in het duister als om het liefdesnest te markeren. Moeder Iona druppelt gif in de oren van het meisje: de geliefde die ze straks in haar bed ontvangt, heeft een dag eerder gemoord, zelfs "andere meisjes aangeraakt'. Stella huivert. De prille liefde wordt besmeurd door de boze moeder.
Wittenbols herschrijft met Amora beslissende scènes uit Griekse tragedies. Het is niet moeilijk verwijzingen te zien naar de Trojaanse oorlog. Ook zijn er parallellen met de Nederlandse missie in Afghanistan. Wittenbols en regisseur Rob Ligthert zetten hoog in. Er is alleen een groot bezwaar: het duurt te lang. Halverwege gaat Amora trekken.
Paul R. Kooij maakt van Hektor een rationele man, die "rouwt met geheven hoofd". Zijn tragiek is subtiel gespeeld in contrast tot het emotionele spel van Raymonde de Kuyper, als moeder Iona. Aan het slot vindt er een prachtige verzoening plaats: Hektor en Iona komen tot elkaar. Een fraaie rol is weggelegd voor nanette Edens als soldatenweduwe. Met schelle stem geeft ze humoristisch reliëf aan de verwikkelingen. Haar slotwoorden zijn in alle duisternis opmonterend: "Ga iets doen met je nacht. Nu het nog kan."
 

 

Kester Freriks

NRC Handelsblad

Amora: verpletterend mooi

Het is een diep gewortelde wens van Het Zuidelijk Toneel: een grote voorstelling in de openlucht op Festival HartsTocht.

Dromen moet je waarmaken, vandaar dat in alle Brabantse steden waar dit theaterfestival van Het Zuidelijk Toneel neerstrijkt de locatieproductie 'Amora' te zien zal zijn. Het tilt HartsTocht onmiddellijk naar een hoger niveau, want 'Amora', is knap en verpletterend mooi en de fraaie tekst van toneelschrijver Peer Wittenbols is om van te smullen.

Hij formuleert zoet als honing en scherp als rode peper. Nooit zijn personages die hij opvoert volmaakt, altijd zijn ze herkenbaar en vaak om in de armen te sluiten. 

Wat te denken van een tegendraadse oorlogsweduwe die in een rauw betoog over haar man die al 55 jaar dood is, de kringen in het versleten matras vergelijkt met de jaarringen van een boom. 'Amora' heeft de sfeer en het thema van een Grieks drama, maar dan met een luchtig en tijdloos jasje. Hoe tragisch het verhaal ook is, humor is nooit ver weg. De door de oorlog getroffen weduwen in 'Amora' vormen een rouwend koor, maar hun roddel en achterklap verraadt ondeugd. 

De voorstelling vertelt het verhaal van de soldaat Leander. Deze zoon van generaal Hektor is door de vijand gedood en zijn maten komen met het verminkte lichaam terug naar het dorp. Moeder Iona hoort het slechte nieuws op het dorps- plein, want de hypocriete boodschapper Corvus vertelde eerder al aan een soldatenhoertje over de dood van zijn vriend en dan ligt het nieuws snel op straat. Iona wil niets liever dan het lichaam gaan bekijken, maar generaal Hektor is op de eerste plaats militair en volgt strikt de protocollen op. Corvus zet hem daar toe aan. Het betekent dat Iona haar zoon pas mag zien als het lichaam wordt vrijgegeven. Het leidt tot een hevige, onredelijke strijd tussen man en vrouw die in wezen een strijd is tussen gevoel en ratio, tussen diepe emotie en bedachte gedragsregels. 

In 'Amora' zijn de vrouwen het sterke geslacht en de mannen die vechten in de oorlog tonen zich als emotioneel beperkten. Moeder Iona lijkt even aan waanzin ten onder te gaan, maar ze is sterker dan de generaal. Haar man valt door de mand bij het afscheid van hun zoon, een kostelijke, hilarische scène over de waanzin van opgeklopte ego's.

Het zijn ook de actrices in 'Amora' die zich met hun voortreffelijk spel het meest onderscheiden. Raymonde de Kuyper zet een sterke, eigenzinnnige Iona neer en Nanette Edens speelt een grijze weduwe die met een been in het graf staat. Ongeremd zegt ze wat ze denkt. 

De vormgeving van 'Amora' is vakwerk en verrast. Een jonge vrouw die wacht op de terugkomst van haar man draagt een enorme ballon waarop ze op haar paasbest is afgebeeld. Omdat 'Amora' in de stad wordt gespeeld, rijden op de achtergrond de auto's voorbij. Dat leidt af, maar werkt ook vervreemdend. 'Amora': zeker gaan zien

Joost Goutziers

Brabants Dagblad

Please reload